Ən sürətli servis rekordları: Azərbaycanda və beynəlxalq səviyyədə reytinq

Giriş

Voleybolda servis oyunun başlanğıcıdır, amma onun sürəti hər şeyi müəyyən etmir. Bir neçə kilometr/saatlıq fərq belə diqqət çəkə bilər. Ancaq ölçmə üsulu, yarışın səviyyəsi və nəticənin rəsmi təsdiqi həmin göstəricinin rekord sayılıb-sayılmadığını müəyyən edir. Sürətli servis diqqət çəksə də, onun nəticəsini düzgün qiymətləndirmək üçün əlavə göstəricilər də lazımdır.

Azərbaycanda və beynəlxalq arenada qeydə alınmış göstəriciləri eyni siyahıda müqayisə etmək üçün vahid və etibarlı məlumat bazası lazımdır. Hazırda konkret oyunçuya və ya komandaya rekord aid etmək üçün təsdiqlənmiş məlumat olmadığından, bu yazıda rəqəmlər uydurmaq əvəzinə reytinqin hansı prinsiplərlə qurulmalı olduğunu və mövcud məlumatların nəyi sübut etmədiyini nəzərdən keçiririk. Sürətli servis göstəricisini də yalnız təsdiqlənmiş ölçmələr əsasında müqayisə etmək mümkündür.

Bu yanaşma mövzunu zəiflətmir, əksinə, iddia ilə nəticəni bir-birindən ayırır. Ölçülmüş göstərici, yarış protokolu və rəsmi rekord statusu bir-birini təsdiqləmirsə, rəqəm maraqlı ola bilər, amma onu qəti reytinqə daxil etmək olmaz. Sürətli servis barədə yayılan hər rəqəm avtomatik olaraq rəsmi rekord sayılmır.

Oyunçular və komandalar: reytinqi necə oxumalı?

Beynəlxalq reytinqdə ilk növbədə rekordun hansı qurum tərəfindən tanındığını yoxlamaq lazımdır. Turnir təşkilatçısının paylaşdığı ölçü, federasiyanın təsdiqlədiyi statistika və mediada yer alan təxmini rəqəm eyni sübut gücünə malik deyil. Tarixi nəticələri müqayisə edərkən bu fərq daha da vacib olur. Sürətli servis üzrə beynəlxalq reytinq də yalnız eyni meyarlarla təsdiqlənmiş nəticələrə əsaslanmalıdır.

Oyunçuların göstəricilərini komanda nəticələrindən ayırmaq da önəmlidir. Bir voleybolçunun ən yüksək top sürəti onun fərdi zirvəsini göstərir. Komandanın servis təzyiqi isə neçə oyunçunun rəqibi qəbulda çətin vəziyyətə saldığını və bu üstünlüyü nə qədər davamlı yaratdığını əks etdirir. Buna görə sürətli servis fərdi nəticə kimi, komandanın ümumi təsiri isə ayrıca qiymətləndirilməlidir.

Azərbaycandakı milli rekordları da eyni meyarlarla qiymətləndirmək lazımdır. Yerli liqada və ya milli komandanın oyununda qeydə alınmış nəticəni yalnız ölçmə cihazının növü, sürətin vahidi, oyunun tarixi və protokolun mənbəyi məlum olduqda müqayisə etmək mümkündür. Sürətli servis üzrə milli rekord iddiası da bu məlumatlarla təsdiqlənməlidir. Bu məlumatlar olmadan konkret adları sıralamaq etibarlı olmaz.

Mövcud şəraitdə oyunçuların adlarını rəqəmlərlə sadalamaqdansa, nəticələri sübutların etibarlılıq səviyyəsinə görə qruplaşdırmaq daha düzgündür. Birinci qrupa rəsmi protokolla təsdiqlənmiş göstəricilər, ikinci qrupa yarış yayımında görünən, lakin ölçmə üsulu bəlli olmayan rəqəmlər, üçüncü qrupa isə təsdiqlənməmiş media məlumatları daxildir. Sürətli servis nəticəsi bu qruplardan hansına aid olduğunu göstərən mənbə ilə birlikdə təqdim edilməlidir.

Bu fərq beynəlxalq reytinq üçün онцгой чухал. Учир нь өөр өөр тэмцээнд хурдыг ижил төхөөрөмжөөр хэмжээгүй байж болно. Аргачлалаа тайлбарлаагүй рекордын жагсаалтад байгаа тоонуудыг нарийн харьцуулалт бус, нөхцөл байдлыг харгалзах үзүүлэлт гэж ойлгох нь зүйтэй.

Эх сурвалж тухайн сэдэвтэй нийцэж байгаа эсэх нь баримт шалгах ажлын нэг хэсэг юм. Жишээлбэл, Илахиятын факультетын эрдэм шинжилгээний сэтгүүлийн тухай библиографийн тэмдэглэл нь хэвлэлийн талаар мэдээлэл өгөх ч волейболын сервисийн рекордыг батлахгүй. Тиймээс үүнийг зөвхөн сэдэвт хамааралгүй эх сурвалжийг хэрхэн ангилах жишээ болгон дурдаж болно.

Үндсэн хүчин зүйлс

Бөмбөгний эхний хурд тамирчны биеийн хөдөлгөөн, цохилтын үеийн зохицуулалт болон бөмбөгтэй хүрэлцэх цэгээс шалтгаална. Сайн сервисчин зөвхөн гараа хурдан хөдөлгөдөггүй. Тэрээр их биеийн эргэлт, алхмын хэмнэл, цохилтын чиглэлийг нэг хөдөлгөөнд уялдуулдаг. Ийм хөдөлгөөний уялдаа нь sürətli servis üçün чухал суурь болдог.

Сервисийн замнал ч тухайн хурд тоглолтод ямар нөлөө үзүүлэхийг өөрчилнө. Шулуун, нам траектороор ниссэн бөмбөг хүлээн авах хугацааг багасгадаг ч хурд нэмэгдэхийн хэрээр алдааны эрсдэл өснө. Харин хөвөгч сервис удаан байж болох ч агаарт чиглэлээ өөрчилж, хүлээн авагчийн байрлалыг алдагдуулдаг. Тиймээс хурд бол сервисийн нөлөөг хэмжих ганц үзүүлэлт биш. Sürətli servis də düzgün istiqamət və nəzarət olmadan həmişə üstünlük yaratmır.

Эйсийн статистик чухал нэмэлт үзүүлэлт болдог. Эйс нь шууд оноо авсан сервисийг тоолдог ч алдаа гаргахад хүргэсэн эсвэл сул хүлээн авалтад хүргэсэн сервис энэ тоонд харагдахгүй байж болно. Иймээс тоглогчийн сервисийн үнэ цэнийг үнэлэхдээ хурд, эйсийн тоо, өрсөлдөгчийн хүлээн авалтын чанар болон өөрийн алдааг хамтад нь авч үзэх хэрэгтэй. Ace statistikası sürətli servis-in oyun nəticəsinə təsirini anlamağa kömək edir.

Хэмжилтийн технологи үр дүнд нөлөөлдөг. Радар, камер зэрэг төхөөрөмж бөмбөгний хурдыг өөр өөр мөч, цэг дээр тооцож болно. Төхөөрөмжийн байрлал, тохируулга ч хэмжилтийг өөрчилнө. Эдгээр мэдээлэл ил тод биш бол хурдны үзүүлэлт нүдэнд нарийн харагдсан ч арга зүйн хувьд дутуу хэвээр үлдэнэ. Buna görə sürətli servis göstəricisi ilə yanaşı ölçmə üsulu da açıqlanmalıdır.

Мөн рекордыг тогтоосон тэмцээний нөхцөлийг тэмдэглэх хэрэгтэй. Заал, бөмбөгний загвар, тоглолтын түвшин зэрэг нь харьцуулалтад нөлөөлж болно. Нэг удаагийн хамгийн өндөр үзүүлэлт, улирлын турш тогтвортой үзүүлсэн амжилт хоёр өөр ойлголт. Эхнийх нь дээд хурдыг, хоёр дахь нь сервисийн чанарыг давтан гаргах чадварыг харуулна. Топ sürəti sürətli servis-in нэг удаагийн дээд хэмжээг илэрхийлж болох ч тогтвортой байдлыг дангаараа харуулахгүй.

Тоглолтын нөхцөл дэх нөлөө

Хүчтэй сервис эхний хүрэлтээс л тактикийн давуу тал үүсгэдэг. Өрсөлдөгч хүлээн авах шугамаа ухраавал довтолгоогоо зохион байгуулах сонголт нь цөөрнө. Харин хаалт, хамгаалалтын тоглогчид довтолгооны чиглэлийг урьдчилан таамаглах боломжтой болно. Энэ нөлөө зөвхөн бөмбөгний хурдаас бус, сервисийг бүсэд болон хүлээн авагчийн сул тал руу чиглүүлснээс үүддэг. Sürətli servis rəqibin qəbulunu çətinləşdirə bilər.

Нэг багийн тоглогч өндөр хурдтай сервис хийдэг, нөгөө нь арай удаан ч онилсон газартаа нарийн хүргэдэг гэж төсөөлье. Эхний тоглогч шууд оноо авч болох бол хоёр дахь нь өрсөлдөгчийн довтолгоог хүндрүүлж, багтаа дараалсан давуу тал үүсгэж чадна. Тоглолтын явцад дасгалжуулагч тоо, ээлж болон өрсөлдөгчийн хүлээн авагчдын байдлыг харгалзан эдгээр тоглогчийг ээлжлэн ашиглаж болно. Ийм нөхцөлд sürətli servis тактикийн хувилбаруудын зөвхөн нэг нь юм.

Сервисийн алдааны үнэ ч тактикийн шийдвэрт нөлөөлнө. Оноо ойр үед хамгийн их хүчээр сервис хийх нь өрсөлдөгчид амархан оноо бэлэглэх эрсдэлтэй. Харин дарамттай бүс рүү илүү хянамгай сервис хийх нь довтолгооны хэмнэлийг алдагдуулж болно. Сайн стратеги бол бөмбөг бүр дээр рекорд хөөх бус, эрсдэл ба хүлээгдэж буй үр ашгийг тэнцвэржүүлэх юм. Sürətli servis хийхдээ ч алдааны эрсдэлийг тооцох шаардлагатай.

Тиймээс ганц рекорд тоглогчийн тоглолтод оруулсан хувь нэмрийг дангаараа тайлбарлахгүй. Ижил хурдтай сервис өөр өөр тактикт өөр үр дүн гаргаж болно: нэг нь өрсөлдөгчийн хүлээн авалтыг эвддэг бол нөгөө нь олон алдааны улмаас багтаа давуу тал авчирч чадахгүй.

Дүгнэлт

Азербайжан болон дэлхийн сервисийн рекордыг бодитой жагсаахын тулд баталгаатай хэмжилт, тодорхой аргачлал, хооронд нь харьцуулж болох тэмцээний протокол шаардлагатай. Эдгээр нөхцөл бүрдээгүй бол тоглогчдын нэр, тодорхой тоогоор баттай чансаа гаргахын оронд мэдээллийн хомсдолыг ил тод хэлэх нь сэтгүүл зүйн хувьд зөв.

Хурдан сервис бол волейболын бодит тактикийн зэвсэг ч түүний үнэ цэнийг зөвхөн бөмбөгний хурдаар хэмжихгүй. Албан ёсны рекорд, эйсийн тоо, өрсөлдөгчийн хүлээн авалтад үзүүлсэн нөлөө, алдааны эрсдэлийг хамтад нь тооцвол үндэсний рекорд болон олон улсын чансаа илүү утга учиртай болно. Эдгээр шалгуураар байгуулсан ирээдүйн чансаа сервисийн хурднаас гадна тоглогчийн тоглолтод бий болгосон давуу талыг ч харьцуулах боломжтой.